14η Ημερίδα Περιβαλλοντικής Αρχαιολογίας

                                                                                                                     

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ 2012

 

Το έργο του Εργαστηρίου της Περιβαλλοντικής Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ και  του Εργαστηρίου Wiener

 

Συμμετέχουν

 Εργαστήρια  Πανεπιστημίου Αθηνών και  Πατρών

Ανεξάρτητοι Ερευνητές

 

14 ΜΑΙΟΥ 2012

 

Αναγνωστήριο Σπάνιων Βιβλίων Μανδύλα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Σουηδίας 61

Mandilas Rare Book Room, Gennadius Library, 61, Souidias str.

 

AYRES W., Professor of Archaeology, University of Oregon, USA

Email:  wsayres@uoregon.edu

ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ Β., Δρ.Γεωλογίας, Εφορεία Ανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδος

Email: sissykontaxi@yahoo.gr

ΓΙΑΝΝΟΥΛΗ Ε., Δρ. Ζωοαρχαιολογίας, Cambridge University

Email: eyiannou@uop.gr

ΔΟΥΚΑΣ Κ., Καθηγητής Γεωλογίας ΕΚΠΑ

Email:  cdoukas@geol.uoa.gr

ΚΑΡΑΛΗ Λ., Καθηγήτρια Προϊστορικής και Περιβαλλοντικής Αρχαιολογίας, Διευθύντρια Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Αρχαιολογίας, ΕΚΠΑ

Email: ikarali@arch.uoa.gr

COLEMAN J., Professor Emeritus of Classics, Cornell University

Director of the Halai and East Lokris Project

Email:  jec13@cornell.edu

ΚΟΠΑΝΙΑΣ Κ., Λέκτορας Αρχαιολογίας Πολιτισμών Ανατολικής Μεσογείου ΕΚΠΑ

Email: kkopanias@arch.uoa.gr

ΚΟΡΚΑ Ε., Δρ Εφορεία Αρχαιοπωλείων και Ιδιωτικών Αρχαιολογικών Συλλογών, ΥΠΠΟΤ

Email:  ekorka@culture.gr

ΜΩΡΑΙΤΗΣ Κ., Δικαστικός Ανθρωπολόγος, Λέκτορας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Εργαστήριο Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας, Μονάδα Δικαστικής Ανθρωπολογίας.

Email: kmoraitis@med.uoa.gr

ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ Δ., Επίκουρος Καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης ΕΚΠΑ

Email:  dempavl@arch.uoa.gr

ΠΕΤΡΙΔΗΣ Π., Επίκουρος Καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ

Email: ppetrid@arch.uoa.gr

ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΣ Γ., Καθηγητής Γεωλογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Email: gferen@upatras.gr

FOX S., Dr. Director of Wiener Laboratory, ASCSA

Email: sfox.wienerlab@ascsa.edu.gr

 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

 

9:30-10:00   ΕΓΓΡΑΦΕΣ

Ηλεκτρονική Εγγραφή: nadiasal22@yahoo.com

 

10:00-10:10

FOX S., ΚΑΡΑΛΗ Λ.: ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

 

ΕΝΟΤΗΤΑ Ι

ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ

 

10:20-10:40   

ΚΑΡΑΛΗ Λ., «Το Έργο του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Αρχαιολογίας  (ΕΚΠΑ) κατά τα έτη 2011-2012».

10:40-11:00

FOX S., «Wiener Laboratory ASCSA».

11:00-11:20   

ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΣ Γ., «Το Εργαστήριο Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Πατρών».

11:20-11:40  

ΔΟΥΚΑΣ Κ., «Η συμβολή της μελέτης των μικροθηλαστικών στην παλαιοντολογική και αρχαιολογική έρευνα».

11:45-12:15

ΜΩΡΑΙΤΗΣ Κ., «Δικαστική Ταφονομία και Βιοαρχαιολογία: Μια συμβιωτική σχέση».

 

12:15-12:40  ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

 

ΕΝΟΤΗΤΑ ΙΙ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ

 

12:40-13:00 

COLEMAN J. «Sea level change, earthquakes and site preservation at Halai in East Lokris»

13:00-13:20 

AYRES W., «Pacific Archaeology: an Exotic Environment».

13:20-13:40

ΓΙΑΝΝΟΥΛΗ Ε., «The “bear” facts of Greek prehistory: a brief review of evidence».

13:40-14:00

ΚΟΡΚΑ ΕΛΕΝΑ, « Αποτελέσματα  αναλύσεων επί της ξηρογραφίας της μοναδικής γραπτής σαρκοφάγου αρχαϊκών χρόνων από το Χιλιομόδι Κορινθίας».

14:00-14:20

ΠΕΤΡΙΔΗΣ Π., ΚΑΡΑΛΗ Λ.,  «Περιβαλλοντικές Προσεγγίσεις  των ΠΒ Δελφών».

14:20-14:40

ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ Β.«Συμβολή στη μελέτη του Παλαιοπεριβάλλοντος του σπηλαίου Βλυχάδα Διρού».

14:40-15:00

ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ Δ., «Περιβαλλοντική Τέχνη/  Τέχνη του Περιβάλλοντος».

15:00-15:20

ΚΟΠΑΝΙΑΣ K., C. BEUGER, S. C. FOX, A. ΧΑΤΖΗΚΟΥΜΗΣ, ΛΙΒΑΡΔΑ A.
«Προκαταρκτικά συμπεράσματα από την ανασκαφή στο Tell Nader, στην
Περιφέρεια Κουρδιστάν του Ιράκ».

 

New Papers

The influence of climatic change on the Late Bronze Age Collapse and the Greek Dark Ages

 

Journal of Archaeological Science, Volume 39, Issue 6, June 2012, Pages 1862–1870

Brandon L. Drake

 

Abstract

Between the 13th and 11th centuries BCE, most Greek Bronze Age Palatial centers were destroyed and/or abandoned. The following centuries were typified by low population levels. Data from oxygen-isotope speleothems, stable carbon isotopes, alkenone-derived sea surface temperatures, and changes in warm-species dinocysts and formanifera in the Mediterranean indicate that the Early Iron Age was more arid than the preceding Bronze Age. A sharp increase in Northern Hemisphere temperatures preceded the collapse of Palatial centers, a sharp decrease occurred during their abandonment. Mediterranean Sea surface temperatures cooled rapidly during the Late Bronze Age, limiting freshwater flux into the atmosphere and thus reducing precipitation over land. These climatic changes could have affected Palatial centers that were dependent upon high levels of agricultural productivity. Declines in agricultural production would have made higher-density populations in Palatial centers unsustainable. The ‘Greek Dark Ages’ that followed occurred during prolonged arid conditions that lasted until the Roman Warm Period.

---

Highlights

► The survey of paleoclimatic data contributes to a century-long debate. ► Stable carbon isotopes from radiocarbon-dated pollen can indicate paleoclimate. ► Mediterranean sea surface temperatures (SST) indicate precipitation patterns. ► The Bronze Age Collapse is contemporaneous with a sharp drop in temperatures (GISP2). ► The Bronze Age Collapse and Greek Dark Ages may result from the same arid period.

Keywords

• Bronze Age Collapse;
• Carbon isotopes;
• Speleothems;
• SST;
• Sea surface temperature;
• Climate change;
• Paleoclimate

 

—————–

Sex determination in modern Greeks using diagonal measurements of molar teeth

• Eleni Zorba^a, ,
• Konstantinos Moraitis^{a, ,} ,
• Constantine Eliopoulos^b, ,
• Chara Spiliopoulou^a, 

• ^a Department of Forensic Medicine and Toxicology, School of Medicine, University of Athens, 75 M. Asias Street, Goudi, Athens 11527, Greece
• ^b Research Centre in Evolutionary Anthropology and Palaeoecology, School of Natural Sciences and Psychology, Liverpool John Moores University, Byrom Street, Liverpool L3 3AF, UK

• Received 16 June 2011. Revised 5 September 2011. Accepted 22 September 2011. Available online 15 October 2011.

Forensic Science International

Volume 217, Issues 1–3, 10 April 2012, Pages 19–26

——————-

Forensic Anthropology Population Data

Sexual dimorphism of the scapula and the clavicle in a contemporary Greek population: Applications in forensic identification

• Vasiliki A. Papaioannou^a,
• Elena F. Kranioti^{a, b},
• Perrine Joveneaux^c,
• Despoina Nathena^a,
• Manolis Michalodimitrakis^a

• ^a Department of Forensic Sciences, Medical School, University of Crete, 71110 Heraklion, Greece
• ^b Forensic Anthropology, University of Edinburgh, William Robertson Wing, Old Medical School, Teviot Place, EH8 9AG, Scotland, UK
• ^c Department of Biology, UTI A of Lille, 59653, France

• Received 9 March 2011. Revised 24 October 2011. Accepted 8 November 2011. Available online 3 December 2011.

Forensic Science International

Volume 217, Issues 1–3, 10 April 2012, Pages 231.e1–231.e7

Colloque international – L’archéologie au laboratoire

Colloque international organisé par Universcience, l’Inrap et la fondation EDF Diversiterre.  Auditorium de la Cité des sciences et de l’industrie

Vendredi 27 et samedi 28 janvier 2012.

Informations ici.

 

 

Environmental Archaeology Conference

The 2012 spring meeting of the Association for Environmental Archaeology will take place on 21st April 2012 at Plymouth University.

It will be a student focused meeting, although attendance and presentation from practitioners from the commercial sector and more established academics is encouraged. Oral and poster presentations on any aspect of Environmental Archaeology are welcomed and it is hoped that the full range of sub-disciplines of environmental archaeology will be represented. A limited number of travel bursaries will be available to student presenters. The deadline for abstract submission (250 words max) is 1st February. Posters advertising the conference can be downloaded from the AEA website at:

http://www.envarch.net/events/index.html#spring.

We would be very grateful if you could display these in your institutions. Registration forms will be made available from the same website shortly. For further information or to submit an abstract please contact Marta Perez (marta.perez@plymouth.ac.uk).

The Organising Committee
Richard Madgwick, Bournemouth University
Marta Perez, Plymouth University
Lisa Lodwick, University of Oxford
Wendy Howard, University of Exeter

NARNIA training course on Luminescence and other dating techniques

We would like to draw your attention to the next NARNIA training course that will take place next week, between the 21st and 25th of November 2011, at the National Center for Scientific Research  “Demokritos”, in Athens, Greece. The training course will focus on “Luminescence and other dating techniques” with emphasis on geo-archaeology.

It will include lessons/lectures and laboratory demonstrations/practice (in English), and it is mainly addressed to the post-graduate students and doctorate candidates of the NARNIA project. However, the lectures will be open to a broader audience of interested undergraduate and postgraduate students of relevant fields.

For more information about this training course, including the programme and contact details, please visit the following link:

http://narnia-itn.eu/trainingcourses/luminescence-and-other-dating-techniques

The NARNIA project website (www.narnia-itn.eu) is updated on a regular basis and you may find there all relevant information about a large number of training courses offered by the project’s consortium on a variety of topics.

Classics Goes Green: Interaction with the Environment in the Ancient World

University of Cincinnati Classics Graduate Student Conference

April 21, 2012

Keynote speaker: Prof. Jeremy McInerney  (University of Pennsylvania)

The relationship between mankind and the environment has long been a rich and intriguing aspect in the study of history. Environmental changes and natural disasters have prompted cultural change and innovation. Humans have, in turn, left their mark on the environment, altering their landscapes physically and mentally, purposely and inadvertently. From the locations of successful cities and the effects of terracing and water engineering on the Greek landscape to Virgil’s creation of an idealized, if not idyllic, Italy, the environment often shaped and was shaped by economic, cultural, and religious practice in antiquity.

 Landscapes and the environment have left a physical manifestation that can be directly studied through archaeological examination.  The cultural effects of the environment are also preserved in many ancient texts: for instance, ancient historians were aware of the impact that environment, climate, or landscape might have on human events, while poets and agricultural writers reflected on the dual nature of the environment as both hostile and life-giving, and philosophers investigated the interrelation of man and nature. In modern scholarship, this integral connection between humans and the environment has long been a point of discussion, and is experiencing a new surge in popularity with the increasing connection of environmental research into classical studies.

 This conference will explore how mankind conceived of and expressed its relationship with the environment, and how this relationship can be tracked in the archaeological, documentary, or literary record. We invite submissions from all Classics subfields and related disciplines, including ancient history, literature, material and visual culture, Greco-Roman and Near Eastern religions, anthropology, and philosophy.

Possible topics for presentation could include, but are not limited to, the following:

1) The role of weather in shaping historical events

2) Landscape in archaeology, including cultural heritage management

3) Trash in antiquity: reuse, recycling, and rubbish

4) The effects of agriculture development on the landscape

5) Imitation (or not) of nature in architecture, material culture, and art

6) Cartography: controlling and organizing the “known world”

7) Experiences of the natural world in epic poetry

8. Cultural responses to local, regional, or global environmental changes

Graduate students wishing to present a paper at the conference should submit a titled abstract of 300 words or less to classicsgoesgreen@gmail.com by November 23rd. Please include your name, institution, contact information, and the title of your abstract in the body of the email. Papers should be no longer than 20 minutes in length. Notifications will be sent by mid-December. Questions about the conference can be directed to Emilia Oddo at the same email address.

Τα τσόκαρα 2.600 χρόνια πριν

Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ

Ελευθεροτυπία

Τρίτη 4 Οκτωβρίου 2011

Ο Ερασίνος ποταμός, που πλημμυρίζει από την αρχαιότητα το ιερό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος, έκανε το θαύμα του. Διέσωσε λόγω της υγρασίας ένα ζευγάρι ξύλινα υποδήματα σαν τα δικά μας τσόκαρα, εύρημα μοναδικό, όπως επίσης πολλά ακόμη ξύλινα αναθήματα προς τη θεά.

Η τύχη το έφερε κατά τη διάνοιξη μιας τομής για την κατασκευή ενός αποστραγγιστικού φρέατος μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, μεταξύ της στοάς και της ιεράς πηγής, όπου γίνονται έργα διαμόρφωσης και συντήρησης της στοάς του ιερού, να ανακαλύψουν οι αρχαιολόγοι της Β’ Εφορείας Αρχαιοτήτων (υπό την εποπτεία της Β. Σκαράκη) τμήμα αποθέτη με πλήθος σπάνιων αναθημάτων.

Αρχαϊκά ειδώλια και αγγεία ανατολίζοντος ρυθμού, δύο ακέραια χάλκινα κάτοπτρα, ληκύθια, τμήματα πυξίδων και άλλων αγγείων του 5ου αι. π.Χ. ήταν θαμμένα σε μια αργιλώδη επίχωση και μέσα σε συνεχώς αναβλύζοντα ύδατα του γειτονικού αρχαίου ποταμού.

Το σημαντικότερο και εντυπωσιακότερο εύρημα για τους ανασκαφείς θεωρείται ένα ξύλινο ειδώλιο πεπλοφόρου γυναικείας μορφής του α’ μισού του 5ου αι. π.Χ. με σάκο στο κεφάλι, περίτεχνη βοστρυχωτή κόμμωση και ίχνη κόκκινου χρώματος, όπως επίσης τα τμήματα ξύλινων αγγείων (σώματα και πώματα κυλινδρικών πυξίδων), ξύλινες σανίδες και δύο ξύλινες σόλες (καττύματα) υποδημάτων με περίτεχνα εγχάρακτα μοτίβα.

Βεβαίως δεν είναι η πρώτη φορά που αποκαλύπτονται στη Βραυρώνα αρχαία ξύλινα αντικείμενα, τα οποία σπανίως βρίσκονται σε άλλες περιοχές. Και παλαιότερα στις ανασκαφές της δεκαετίας του ’50 είχε αποκαλυφθεί, από τον αείμνηστο Ι. Παπαδημητρίου, ένα από τα σημαντικότερα σύνολα ξύλινων αντικειμένων, όπως ειδώλια, αγγεία, στελέχη και τεμάχια επένδυσης επίπλων, αντικείμενα καλλωπισμού και πίνακες, τα οποία εκτίθενται σήμερα στο φρεσκοανακαινισμένο Μουσείο της Βραυρώνας.

Θεά των λεχώνων

Τα αναθήματα προς την Αρτέμιδα της Βραυρώνας έχουν σχέση με το έθιμο των γυναικών να προσφέρουν ενδύματα και άλλα προσωπικά τους αντικείμενα στην προστάτιδα θεά των επιτόκων και των λεχώνων. Εχουν βρεθεί στο ιερό μαρμάρινες στήλες, στις οποίες καταγράφονταν τα ενδύματα και άλλα αντικείμενα που πρόσφεραν κατ’ έτος οι γυναίκες στη θεά είτε για να τους προσφέρει το δώρο της μητρότητας είτε για να την ευχαριστήσουν μετά τον τοκετό.

Αντίγραφα αυτών των στηλών στήνονταν και στο Βραυρώνιο που είχε ιδρύσει ο τύραννος Πεισίστρατος (ο οποίος καταγόταν από τη Βραυρώνα) στην Ακρόπολη των Αθηνών. Στις επιγραφές αυτές γίνεται λόγος για ξύλινα κιβώτια μέσα στα οποία ήταν τοποθετημένα τα ενδύματα των γυναικών, που αφιερώνονταν στη θεά.

Τα ξύλινα ευρήματα ήταν σε υδατοκορεσμένη κατάσταση και γι’ αυτό μεταφέρθηκαν αμέσως στο εργαστήριο συντήρησης του Μουσείου Βραυρώνας, σύμφωνα με την προϊσταμένη της Εφορείας Ελένη Μπάνου, αποθηκεύτηκαν εμβαπτισμένα σε νερό, γιατί αν έμεναν να στεγνώσουν, θα υφίσταντο ανεπανόρθωτες βλάβες (ρηγματώσεις, στρεβλώσεις κ.λπ.).

Οι συντηρητές της Εφορείας για τους επόμενους τρεις μήνες θα έχουν πολλή δουλειά. Αυτή τη στιγμή ασχολούνται με τον καθαρισμό των ευρημάτων. Χρειάζεται όμως να γίνει μία μελέτη για την τεκμηρίωση του υλικού (μακρο- και μικροφωτογράφιση, ταύτιση δασοπονικού είδους ξύλου, μετρήσεις υδατοκορεσμού και διαστάσεων κατά κατεύθυνση δομής του ξύλου, μέτρηση αρχικού βάρους κ.ά.) η οποία έχει αρχίσει από το Τμήμα Συντήρησης της Β’ ΕΠΚΑ (Γ. Μωραΐτου, Ε. Παπαθωμά).

Επίσης έχει ζητηθεί βοήθεια τόσο για την τεκμηρίωση όσο και τη συντήρηση των αρχαίων από το Εθνικό Ιδρυμα Αγροτικής Ερευνας (ΕΘΙΑΓΕ) και τον δρα Π. Κάββουρα, με τον οποίο έχει συνεργαστεί και στο παρελθόν η Διεύθυνση Συντήρησης του υπουργείου Πολιτισμού για την προστασία υδατοκορεσμένου αρχαιολογικού ξύλου.

Το ΕΘΙΑΓΕ έχει αναπτύξει ένα εργαλείο ταυτοποίησης δασοπονικών ειδών αρχαιολογικού ξύλου σε ψηφιακή μορφή που παραχώρησε δωρεάν στη Β’ Εφορεία Αρχαιοτήτων. Γι’ αυτούς έχει ιδιαίτερη σημασία ότι ανάμεσα στα ευρήματα εντοπίστηκαν βοτανικά είδη, όπως κυπαρισσόμηλα, φύλλα δένδρων. Η έρευνα αυτού του υλικού θα βοηθήσει μελλοντικά στην ανασύσταση του αρχαίου φυσικού περιβάλλοντος.